Strategiczna analiza polityki społecznej i prewencyjnej Gminy Wieluń w roku 2026: Zarządzenie nr 31/26 jako instrument zarządczy

Współczesne zarządzanie jednostkami samorządu terytorialnego wymaga nie tylko biegłości w administrowaniu infrastrukturą, ale przede wszystkim precyzyjnego modelowania postaw społecznych i ochrony kapitału ludzkiego. Gmina Wieluń, będąca istotnym centrum gospodarczym i kulturalnym regionu, wchodzi w rok 2026 z ugruntowaną strategią wspierania inicjatyw społecznych poprzez mechanizmy partnerstwa z organizacjami pozarządowymi. Kluczowym dokumentem definiującym te działania w obszarze zdrowia publicznego jest Zarządzenie nr 31/26 Burmistrza Wielunia z dnia 29 stycznia 2026 roku. Akt ten, dotyczący ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, stanowi fundament dla zintegrowanego systemu wsparcia mieszkańców, łącząc w sobie cele operacyjne, finansowe oraz społeczne.   

Kontekst społeczno-demograficzny i administracyjny Gminy Wieluń

Skuteczność każdego aktu prawnego wydawanego przez władze lokalne jest nierozerwalnie związana z charakterystyką populacji, do której jest on skierowany. Gmina Wieluń na przełomie 2024 i 2025 roku liczyła 29 543 mieszkańców, z czego 20 361 osób zamieszkiwało obszar miejski, a 9 182 osoby tereny wiejskie obejmujące 20 sołectw. Ta dysproporcja między zurbanizowanym centrum a rozproszonymi sołectwami determinuje konieczność projektowania działań profilaktycznych w sposób hybrydowy – zapewniając dostępność usług zarówno w instytucjach miejskich, jak i poprzez mobilne wsparcie na terenach wiejskich.   

Struktura władzy w gminie po wyborach samorządowych w 2024 roku ustabilizowała się pod przewodnictwem Burmistrza Pawła Okrasy oraz Przewodniczącej Rady Miejskiej Justyny Godszling-Graczyk. Aktywność uchwałodawcza Rady, która w samym 2024 roku zaowocowała podjęciem 205 uchwał, stworzyła ramy prawne dla dynamicznego rozwoju polityki społecznej. Zarządzenie nr 31/26 jest bezpośrednią kontynuacją tych działań, wpisującą się w coroczną aktualizację Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.   

Zarządzanie tak zróżnicowaną strukturą wymaga uwzględnienia procesów starzenia się społeczeństwa, co w Wieluniu znajduje odzwierciedlenie w aktywności Miejskiej Rady Seniorów oraz celebracji długowieczności mieszkańców, jak w przypadku 109. urodzin jednej z obywatelki gminy. W tym kontekście profilaktyka alkoholowa musi być rozumiana szeroko – nie tylko jako ochrona młodzieży, ale również jako wsparcie dla rodzin wielopokoleniowych dotkniętych problemem uzależnień.   

Geneza i fundamenty prawne Zarządzenia nr 31/26

Zarządzenie nr 31/26 Burmistrza Wielunia z dnia 29 stycznia 2026 roku zostało wydane w specyficznym momencie cyklu budżetowego i planistycznego. Publikacja ogłoszenia o konkursie w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) nastąpiła 30 stycznia 2026 roku o godzinie 13:03:30. Dokument ten opiera się na przepisach ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, co obliguje gminę do zlecania zadań publicznych w trybie transparentnej rywalizacji ofert.   

Głównym celem zarządzenia jest operacjonalizacja zadań zawartych w Gminnym Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. Program ten, zgodnie z polskim prawodawstwem, musi być skorelowany z Narodowym Programem Zdrowia, co zapewnia spójność działań lokalnych z polityką państwa. W Wieluniu w 2026 roku szczególny nacisk położono na zintegrowanie działań prewencyjnych, uznając, że granica między uzależnieniem od alkoholu a innymi substancjami psychoaktywnymi oraz uzależnieniami behawioralnymi jest płynna i wymaga kompleksowego podejścia.   

Zarządzenie to posiada określoną strukturę cyfrową (plik PDF o rozmiarze 671 KB), co ułatwia dostęp do pełnej dokumentacji konkursowej dla zainteresowanych organizacji pozarządowych. Równolegle z zarządzeniem 31/26, Burmistrz wydał Zarządzenie nr 32/26 dotyczące wsparcia kultury fizycznej i sportu, co wskazuje na strategiczne powiązanie profilaktyki zdrowotnej z aktywnością fizyczną jako alternatywą dla zachowań ryzykownych.   

Analiza merytoryczna zadań konkursowych

Konkurs ofert ogłoszony na rok 2026 obejmuje szerokie spektrum działań, które można podzielić na kilka kluczowych obszarów interwencji. Każdy z tych obszarów odpowiada na zdiagnozowane potrzeby społeczne Wielunia, od edukacji dzieci po specjalistyczną terapię osób uzależnionych.

Profilaktyka uniwersalna i wsparcie edukacyjne

Profilaktyka uniwersalna stanowi pierwszą linię obrony przed patologiami społecznymi. W Gminie Wieluń działania te są w dużej mierze realizowane we współpracy z systemem oświaty, który obejmuje 11 szkół podstawowych. Zarządzenie 31/26 przewiduje dofinansowanie programów profilaktycznych kierowanych do ogółu uczniów, nauczycieli i rodziców. Cele te obejmują:   

• Promocję zdrowego stylu życia i edukację zdrowotną w środowisku szkolnym.   

• Wzmacnianie kompetencji wychowawczych rodziców jako kluczowego czynnika chroniącego.   

• Szkolenie kadr pedagogicznych w zakresie wczesnego rozpoznawania symptomów używania substancji psychoaktywnych.   

Wieluń kładzie duży nacisk na jakość tej edukacji, co jest istotne w kontekście wyników egzaminów ósmoklasisty. W 2024 roku odnotowano spadki wyników z matematyki (47,05%) i języka angielskiego (57,24%), co sugeruje potrzebę wzmocnienia odporności psychicznej uczniów poprzez programy profilaktyczne, które pomogą im radzić sobie ze stresem bez uciekania w używki.   

Zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej

Dla osób już dotkniętych problemem uzależnienia, zarządzenie otwiera drogę do finansowania specjalistycznych form wsparcia. Kluczowe jest tutaj utrzymanie i rozwój Punktu Konsultacyjnego, w którym mieszkańcy mogą uzyskać anonimową pomoc psychologiczną i prawną. Zadania te obejmują również:   

• Podejmowanie działań motywujących do podjęcia leczenia odwykowego.   

• Wspomaganie działalności grup samopomocowych i stowarzyszeń abstynenckich, takich jak Kluby Abstynenta.   

• Prowadzenie działań diagnozujących lokalne zasoby i przyczyny występowania zjawisk patologicznych.   

Skuteczność tych działań w Wieluniu jest monitorowana przez Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, która odgrywa rolę organu merytorycznego w procesie oceny ofert i realizacji zadań.   

Ochrona rodziny i przeciwdziałanie przemocy domowej

Problematyka alkoholowa jest nierozerwalnie związana z zjawiskiem przemocy domowej. Zarządzenie 31/26 uwzględnia tę korelację, promując zadania z zakresu ochrony rodzin uwikłanych w przemoc. W 2024 roku Miejski Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (MGOPS) objął pomocą 839 rodzin (1516 osób), co pokazuje skalę potrzeb w tym obszarze. Programy konkursowe mają na celu:   

• Zapewnienie opieki psychologicznej dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym, m.in. poprzez świetlice środowiskowe.   

• Edukację w zakresie wczesnego wykrywania zagrożeń w systemie rodzinnym.   

• Wspieranie interdyscyplinarnych szkoleń dla osób pracujących z ofiarami przemocy domowej.   

Finansowanie zadań publicznych i kondycja budżetowa gminy

Realizacja celów wyznaczonych w Zarządzeniu nr 31/26 wymaga stabilnego zaplecza finansowego. Budżet Gminy Wieluń w roku 2024 przekroczył 202 mln zł zarówno po stronie dochodów, jak i wydatków. Główne źródła finansowania to podatki lokalne i udział w PIT (ponad 104 mln zł), co wskazuje na silną zależność dobrostanu społecznego od kondycji lokalnych przedsiębiorstw i zatrudnienia mieszkańców.   

Wydatki na profilaktykę alkoholową są integralną częścią budżetu na pomoc społeczną i zdrowie. Gmina aktywnie poszukuje również środków zewnętrznych na cele społeczne, czego przykładem jest dofinansowanie bezpłatnej komunikacji miejskiej (ponad 926 tys. zł), co ułatwia mieszkańcom dotarcie do placówek wsparcia. Należy również wspomnieć o programach takich jak „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, na który w drodze konkursu wyłoniono realizatora z budżetem ponad 1,3 mln zł w 2026 roku, co pokazuje gotowość miasta do zlecania NGO-som zadań o znacznej wartości finansowej.   

Zasady wynagradzania członków Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA) w 2026 roku są precyzyjnie określone w przepisach wykonawczych, co zapewnia stabilność pracy tego organu. Przykładowo, stawki za udział w posiedzeniach czy dyżurach motywujących do leczenia stanowią stały element kosztorysu programu profilaktycznego.   

Infrastruktura jako zaplecze działań profilaktycznych

Skuteczność programów NGO-sów zależy od dostępu do odpowiedniej infrastruktury. Wieluń dysponuje bogatym zapleczem instytucjonalnym, które służy realizacji zadań z Zarządzenia nr 31/26.

Sieć szkół podstawowych

Placówki takie jak Szkoła Podstawowa nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi są kluczowe dla realizacji programów skierowanych do dzieci o szczególnych potrzebach. SP nr 5 dysponuje nowoczesnym boiskiem, salą gimnastyki korekcyjnej oraz gabinetami rewalidacyjnymi, co czyni ją idealnym miejscem dla warsztatów profilaktycznych łączących ruch z edukacją emocjonalną. Z kolei szkoły wiejskie w Masłowicach czy Rudzie wdrażają innowacje pedagogiczne, które mogą być wspierane przez organizacje pozarządowe wyłonione w konkursie.   

Instytucje kultury i sportu

Wieluński Dom Kultury (WDK) oraz Kino Syrena to centra aktywności społecznej, które przyciągają dziesiątki tysięcy osób rocznie (kino – 95 tys. widzów). Organizacje pozarządowe mogą wykorzystywać te przestrzenie do organizacji eventów profilaktycznych, koncertów „bez promili” czy projekcji filmowych z prelekcjami na temat uzależnień. Z kolei Wieluński Ośrodek Sportu i Rekreacji (WOSiR) zarządza modernizowanymi obiektami, takimi jak Orlik czy Stadion Miejski, które są areną dla działań sportowych finansowanych równolegle w ramach Zarządzenia nr 32/26.   

Komunikacja i dostępność

Bezpłatna komunikacja miejska w Wieluniu, obejmująca 8 linii operujących w dni robocze, jest niedocenianym, ale kluczowym czynnikiem wspierającym profilaktykę. Dzięki niej bariera finansowa i transportowa nie stoi na przeszkodzie w dostępie do świetlic socjoterapeutycznych czy punktów konsultacyjnych rozlokowanych w różnych częściach miasta.   

Proces konkursowy: od ogłoszenia do realizacji

Harmonogram konkursu wynikający z Zarządzenia nr 31/26 jest ściśle określony przepisami. Po ogłoszeniu w dniu 30 stycznia 2026 roku, organizacje mają wyznaczony czas na składanie ofert. Chociaż pełna dokumentacja techniczna znajduje się w pliku PDF, standardowe procedury w Gminie Wieluń zakładają rozstrzygnięcie konkursu w terminie pozwalającym na podpisanie umów jeszcze w pierwszym kwartale roku.   

Kryteria oceny ofert zazwyczaj obejmują:

• Zgodność z celami Gminnego Programu Profilaktyki.   

• Kwalifikacje kadry realizującej zadanie (terapeuci, psycholodzy, trenerzy).   

• Realność budżetu i wysokość wkładu własnego (minimalnie często na poziomie 3%).   

• Doświadczenie organizacji w realizacji podobnych zadań w ubiegłych latach.   

Ważnym elementem jest transparentność – wyniki konkursów są publikowane w BIP, co pozwala mieszkańcom na wgląd w to, jakie podmioty i za jakie kwoty będą realizowały wsparcie na rzecz trzeźwości w ich gminie. Przykładowe rozstrzygnięcia z lutego 2026 roku dotyczące usług asystenckich potwierdzają, że miasto sprawnie zarządza tymi procesami.   

Synergia działań: profilaktyka alkoholowa a sport i kultura fizyczna

Równoczesne wydanie Zarządzenia nr 31/26 (alkoholizm) i nr 32/26 (sport) nie jest przypadkowe. W strategii rozwoju Gminy Wieluń sport jest postrzegany jako jeden z najskuteczniejszych instrumentów profilaktyki uzależnień wśród młodzieży. Inwestycje w infrastrukturę sportową, takie jak budowa hal przy szkołach (SP 5, Kurów) czy modernizacja boisk „Lasek”, tworzą realną alternatywę dla spędzania czasu wolnego w sposób ryzykowny.   

Dotacje dla klubów sportowych przyznawane w ramach Zarządzenia 32/26 uzupełniają działania miękkie z Zarządzenia 31/26. Kluby te, angażując dzieci w systematyczne treningi, budują ich poczucie przynależności do grupy i odporność na presję rówieśniczą związaną z używkami.

Wyzwania i bariery w obszarze profilaktyki społecznej w Wieluniu

Pomimo szeroko zakrojonych działań, gmina mierzy się z wyzwaniami, które mogą osłabiać efektywność programów profilaktycznych. Jednym z nich jest zadłużenie, które na koniec 2024 roku wyniosło ponad 60 mln zł, co nakłada ograniczenia na skalę nowych inwestycji społecznych. Ponadto, wyniki edukacyjne (egzaminy ósmoklasisty) wskazują na pewien kryzys w sferze motywacji i nauki, co może być sygnałem głębszych problemów emocjonalnych młodego pokolenia.   

Innym wyzwaniem jest demografia. Gmina Wieluń, podobnie jak wiele innych miast powiatowych, boryka się z odpływem młodych ludzi do większych metropolii. Profilaktyka musi więc ewoluować, by odpowiadać na potrzeby starzejącego się społeczeństwa (Miejska Rada Seniorów) oraz chronić rodziny, które decydują się pozostać w regionie.   

Bezpieczeństwo publiczne, monitorowane przez Straż Miejską (5 strażników, 664 interwencje w 2024 r.), również pozostaje w ścisłym związku z problematyką alkoholową. Monitoring miejski (25 kamer) jest narzędziem prewencji sytuacyjnej, ale nie zastąpi działań edukacyjnych i terapeutycznych, na które kładzie nacisk Zarządzenie nr 31/26.   

Rola mediów lokalnych i portalu ewielun.pl w edukacji społecznej

Informowanie mieszkańców o możliwościach wsparcia jest równie ważne, co samo finansowanie usług. Portal ewielun.pl, charakteryzujący się stylem łączącym emocjonalność z użytecznością, pełni rolę łącznika między Urzędem Miejskim a obywatelami. Publikowanie streszczeń zarządzeń takich jak 31/26 w przystępnej formie pozwala na:   

• Zwiększenie świadomości o dostępnych punktach konsultacyjnych i darmowej terapii.   

• Mobilizację lokalnych NGO-sów do aplikowania o środki i zgłaszania innowacyjnych projektów.   

• Promocję pozytywnych wzorców, takich jak sukcesy Klubów Abstynenta czy wydarzenia sportowe.   

Synergia między oficjalnymi komunikatami BIP a narracją mediów lokalnych (Radio Ziemi Wieluńskiej, eWielun.pl) tworzy spójny przekaz o prospołecznym charakterze władz gminy.   

Wnioski i perspektywy realizacji polityki zdrowotnej

Zarządzenie nr 31/26 Burmistrza Wielunia z dnia 29 stycznia 2026 roku jest dowodem na systemowe podejście miasta do problematyki uzależnień. Analiza dokumentu w kontekście raportów o stanie gminy oraz działań inwestycyjnych pozwala na sformułowanie następujących konkluzji:

1. Zintegrowany model wsparcia: Wieluń nie traktuje profilaktyki alkoholowej jako izolowanego zadania, lecz łączy ją z edukacją, sportem, kulturą oraz pomocą społeczną. Zarządzenia 31/26 i 32/26 tworzą dwa filary tej samej strategii zdrowotnej.   

2. Partnerstwo z NGO: Gmina świadomie rezygnuje z monopolu na świadczenie usług społecznych, oddając pole wyspecjalizowanym organizacjom pozarządowym, co zwiększa elastyczność i skuteczność pomocy.   

3. Wykorzystanie zasobów lokalnych: Nowoczesna sieć szkół, bezpłatna komunikacja oraz aktywne centra kultury stanowią fundament, na którym NGO-sy mogą budować swoje programy.   

4. Transparentność i odpowiedzialność: Proces konkursowy oparty na publikacjach w BIP i jasnych kryteriach oceny zapewnia racjonalne wydatkowanie środków publicznych (ponad 202 mln zł rocznego budżetu).   

5. Dostosowanie do potrzeb: Skupienie na profilaktyce wczesnej (szkoły) oraz wsparciu rodzin uwikłanych w przemoc odpowiada na najpoważniejsze wyzwania społeczne zdiagnozowane w raporcie o stanie gminy.   

W obliczu wyzwań 2026 roku, Gmina Wieluń poprzez Zarządzenie nr 31/26 stara się nie tylko gasić pożary społeczne, ale przede wszystkim budować fundamenty zdrowego i świadomego społeczeństwa. Skuteczna implementacja tego aktu prawnego będzie zależała od kreatywności lokalnych organizacji oraz trwałości zaangażowania finansowego miasta, co przy obecnej strukturze budżetowej wydaje się być priorytetem władz samorządowych. Poprawa jakości życia mieszkańców poprzez walkę z nałogami jest procesem długofalowym, w którym Zarządzenie 31/26 stanowi kolejny, istotny krok na drodze do zrównoważonego rozwoju lokalnego.